W czwartek, 11 marca br. na Uniwersytecie Warszawskim odbyła się debata na temat NATO, Polski i bezpieczeństwa w XXI wieku. Warszawskie Forum Transatlantyckie odbyło się po raz drugi i skupiło ekspertów, dyplomatów, polityków, przedstawicieli Sił Zbrojnych RP, dziennikarzy i przedstawicieli biznesu. Wszyscy podjęli próbę odpowiedzi na pytania: Jakiego NATO potrzebujemy? Czy Polska skutecznie wykorzystuje swoje zaangażowanie w Afganistanie? Co z naszym bezpieczeństwem w XXI wieku? Jakie są i będą relacje NATO - UE - Rosja? Podczas spotkania odbyło się połączenie na żywo z Brukselą i Waszyngtonem, a także z Ghazni.

W ramach I panelu pt.: "Jakiego NATO potrzebujemy?" słowo wstępne wygłosił minister obrony narodowej Bogdan Klich, który uczestniczył również w debacie poświęconej Nowej koncepcji strategicznej NATO. W debacie uczestniczyło trzech przedstawicieli grupy ekspertów NATO ds. Nowej koncepcji strategicznej: prof. A Rotfeld, dr Hans Friedrich von Ploetz oraz prof. Bruno Racine z 12-osobowej tzw. Grupy Mędrców, która przygotowuje tę koncepcję. Prace grupy zakończyć się mają do końca kwietnia br. Obecnie, po zamknięciu fazy refleksyjnej w pracach nad dokumentem, Grupa znajduje się na etapie konsultacji z krajami członkowskimi, tak by potem przejść do fazy redakcyjnej. Dokument będzie się składał z dwóch części: pierwsza będzie próbą odpowiedzi na pytanie, czym ma być NATO, a w drugiej znajdą się analizy i zalecenia na przyszłość.

W panelu II, zatytułowanym: "Czy Polska skutecznie wykorzystuje swoje zaangażowanie w Afganistanie?" udział wzięli: Jacek Najder - podsekretarz Stanu ds. polityki bezpieczeństwa w Ministerstwie Spraw Zagranicznych; gen. Franciszek Gągor - szef Sztabu Generalnego Wojska Polskiego; Piotr Balcerowicz - prezes Stowarzyszenia "Edukacja dla Pokoju", profesor Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej, pracownik Wydziału Orientalistyki UW, Marcin Górka - dziennikarz "Gazety Wyborczej" oraz Robert Kośla - dyrektor Sektora Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony w Microsoft Central and Eastern European Headquarters (CEE HQ).


W III panelu dyskusyjnym udział wziął Aleksander Kwaśniewski - były Prezydent RP, fundator i przewodniczący Rady Fundacji Aleksandra Kwaśniewskiego „Amicus Europae”, dr Janusz Onyszkiewicz - przewodniczący Rady SEA, były minister obrony narodowej, były wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego, Rektor-Komendant Akademii Obrony Narodowej, gen. dyw. dr inż. Romuald Ratajczak oraz Heather A. Conley - senior fellow i dyrektor Programu Europejskiego w Center for Strategic and International Studies;.

* * *

W czasie ostatniej dyskusji zaproszeni eksperci przypomnieli, iż nasza obecność w Afganistanie wynika m.in. z faktu, że pomimo „braku interesów globalnych, jesteśmy zainteresowani globalnym pokojem”. Zaprezentowano wyniki badań opinii publicznej, z których wynikało, że Polacy nie obawiają się zaistnienia poważnego konfliktu. Świadczy to o tym, że w czasie ostatnich 20 lat głębokich przemian ustrojowych, w naszym kraju zbudowano solidne fundamenty bezpieczeństwa oparte o takie filary jak NATO. To dzięki przynależności do Paktu Północnoatlantyckiego polskie Siły Zbrojne musiały się przeorganizować, dopasować do nowoczesnych i profesjonalnych standardów. Kolejnym filarem jest Unia Europejska, zapewniająca perspektywy rozwoju oraz nowe, dobre relacje z krajami sąsiadującymi. Były Prezydent Aleksander Kwaśniewski przypomniał, iż polskie bezpieczeństwo przez ostanie 20 lat nie było sprawą oczywistą, ale możemy być dumni, bo teraz Polska jest – jak się wyraził „eksporterem stabilności”.

Odnosząc się do historii NATO zauważył, że jest to organizacja, która odniosła sukces dzięki celom szeroko wykraczającym poza ramy wojskowości: „Z mojej perspektywy NATO to wehikuł wartości: bezpieczeństwa, pokoju, rozwijania demokracji, promowania współpracy i pojednania, powstrzymywania komunizmu i zagrożeń nuklearnych, a także szeroko pojętych praw człowieka.” Prezydent Kwaśniewski podkreślił, że teraz musi nastąpić refleksja jak Sojusz będzie wyglądał w przyszłości, kiedy coraz większą rolę odgrywają nowe czynniki destabilizujące w postaci terroryzmu, napięć lokalnych, problemów demograficznych, migracyjnych, gospodarczych etc. Niewątpliwie będzie to czas wychodzenia poza reakcje czysto wojskowe, przewidywanie konfliktów, dopasowanie metod reagowania tak, by „NATO nie pozostało biernym obserwatorem”. Dlatego też istnieje potrzeba zaktualizowania Koncepcji Strategicznej oraz zrównoważenia elementów ochrony członków wynikającej z art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego z akcjami zagranicznymi tzw. „out of area”.

Rektor Komendant AON gen. dyw. dr inż. Romuald Ratajczak wyraził pogląd, że prace nad Nową Koncepcją Strategiczną NATO będą testem na jedność Sojuszu. Powiedział m.in.: „Nowa doktryna NATO będzie przede wszystkim konsensusem”, dokumentem, który będzie zawierał „tylko tyle, ile uda się wspólnie uzgodnić” bez jednoznacznych konkluzji, łatwo adoptowalnych do dokumentów wojskowych. W tym celu należałoby sporządzić dodatkowo dokument niejawny, który uwzględniałby jasne wytyczne dla wojskowych planów operacyjnych. W kwestii przyszłości Sojuszu, Generał Ratajczak wskazał, że NKS powinna udzielić odpowiedzi na powstające pytania, przede wszystkim o konkretną rolę dla NATO (czy będzie to nadal sojusz obronny czy pakt o bardziej rozległych celach, rzutujących na kształt sił zbrojnych państw członkowskich). Kolejne trudne pytania dotyczą kwestii „artykułu 5” (jakie zagrożenia zostaną tam wpisane?), następnie wnioski z przeprowadzonych operacji zbrojnych, kwestie partnerstwa i warunków ekonomicznych. Rektor-Komendant AON na zakończenie podkreślił, że z punktu widzenia Polski powinno się zwrócić uwagę na potrzeby regionalne, podnieść temat infrastruktury sojuszniczej na naszym terytorium, budowy zintegrowanych systemów (np. obrony przeciwlotniczej) i tzw. „wspólnych własności” (np. rozpoznania czy transportu militarnego).

Po wypowiedziach pozostałych panelistów, Aleksander Kwaśniewski dokonał krótkiego podsumowania dotyczącego relacji Rosja – UE – NATO. Stwierdził, że w tym momencie pełna integracja nie jest jeszcze możliwa, ale należy Rosję „wciągać” we wspólne przedsięwzięcia. Podkreślił, że dla Rosji nie ma innej alternatywy jak współpraca z NATO i UE, choć to będzie „dużo trudniejszy proces, niż się spodziewamy”.